Kısa cevap: Tam mükellef, nerede kazanırsa kazansın tüm kazancından Türkiye’de vergilenir. Dar mükellef ise yalnızca Türkiye’de elde ettiği kazanç üzerinden vergilenir. Yurt dışı yapı kurarken alınan kararların çoğu, aslında bu tek ayrımın sonuçlarıdır.
Gerçek kişilerde yerleşiklik nasıl belirlenir?
Gelir Vergisi Kanunu iki ölçüt kullanır:
- İkametgâh: Türkiye’de ikametgâhı bulunanlar yerleşik sayılır.
- Altı ay kuralı: Bir takvim yılı içinde Türkiye’de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar, ikametgâhı olmasa da yerleşik sayılır. Geçici ayrılmalar bu süreyi kesmez.
Belli hâllerde altı aydan fazla kalınsa bile yerleşiklik doğmaz; belirli bir iş, tedavi, öğrenim veya tutukluluk gibi geçici nedenlerle gelenler bu kapsamdadır. Buna karşılık, yurt dışında resmi daire veya Türk şirketleri adına görevle bulunan vatandaşlar tam mükellef sayılmaya devam eder.
Kurumlarda ölçüt: kanuni merkez ve iş merkezi
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 3. maddesine göre kanuni merkezi ya da iş merkezi Türkiye’de bulunan kurumlar tam mükelleftir. İkisinden birinin Türkiye’de olması yeterlidir.
Uygulamada asıl tartışma “iş merkezi” ölçütünde çıkar: iş merkezi, iş bakımından işlemlerin fiilen toplandığı ve yönetildiği yerdir. Şirket Estonya’da kurulmuş olsa bile tüm kararlar İstanbul’dan alınıyor, sözleşmeler burada imzalanıyor ve tek çalışan burada oturuyorsa, iş merkezinin Türkiye’de olduğu değerlendirmesi gündeme gelebilir. Sonuç: şirketin Türkiye’de tam mükellef sayılması.
Fark pratikte ne anlama geliyor?
| Tam mükellef | Türkiye içi + yurt dışı tüm kazanç beyan edilir. Yurt dışında ödenen vergi, sınırlar dahilinde mahsup edilir. |
| Dar mükellef | Yalnızca Türkiye’de elde edilen kazanç vergilenir. Vergileme çoğunlukla kaynakta kesinti (stopaj) yoluyla yapılır. |
“Şirketi yurt dışında kurdum, artık dar mükellefim” yanılgısı
Mükellefiyet türü, şirketin kurulduğu ülkeye göre değil kişinin ve kurumun yerleşikliğine göre belirlenir. Türkiye’de yaşamaya devam eden bir kişi, Dubai’de şirket kurduğu için dar mükellef olmaz. Yerleşikliğin gerçekten değişmesi; ikametgâhın, ailenin, fiili oturmanın ve ekonomik bağların da taşınması demektir. Kâğıt üzerinde adres değişikliği bu sonucu doğurmaz.
Mukimlik belgesi ne işe yarar?
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarından yararlanmak için, hangi ülkenin mukimi olduğunuzu belgelemeniz gerekir. Türkiye’de tam mükellefler bu belgeyi Gelir İdaresi Başkanlığı’ndan alır ve karşı ülkedeki ödeyiciye sunarak indirimli stopaj oranından yararlanır. Belge olmadan kaynak ülke genellikle iç mevzuattaki yüksek oranı uygular.
İki ülkede birden yerleşik sayılırsam?
Her iki ülkenin iç mevzuatına göre aynı anda yerleşik olmak mümkündür. Bu durumda anlaşmalardaki sıralı ölçütler devreye girer: daimi olarak kalınabilen mesken, hayati menfaatlerin merkezi, mutat oturma yeri ve son olarak vatandaşlık. Ölçütler sırayla uygulanır ve ilk çözüm getiren ölçütte durulur.
Hangi ülkenin yapınıza uygun olduğunu değerlendirirken oranları karşılaştırma tablosundan inceleyebilir, ülke sayfalarımızdan kuruluş sürecini görebilirsiniz.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, vergi danışmanlığı yerine geçmez. Oranlar, tutarlar ve istisna şartları mevzuat değişiklikleriyle güncellenir. Kendi yapınıza özel değerlendirme için bize ulaşın.
Dostupnost, uslovi i naknade procjenjuju se prema zemlji. Banke, pružaoci platnih usluga i nadležni organi odlučuju na osnovu sopstvene provjere.
Kontakt ↗